ADHD i trudności związane z integracją sensoryczną mogą dawać bardzo podobne objawy. Dziecko wierci się podczas lekcji, szybko się rozprasza, gwałtownie reaguje na zmiany albo ma trudności z wyciszeniem się po intensywnym dniu. Z zewnątrz zachowania mogą wyglądać niemal identycznie, choć ich przyczyny bywają zupełnie inne.
Dlatego diagnoza ADHD nie zawsze odpowiada na wszystkie pytania rodziców. Jeżeli obok problemów z koncentracją i impulsywnością pojawiają się nietypowe reakcje na dźwięki, dotyk, jedzenie czy ruch, warto przyjrzeć się również temu, w jaki sposób dziecko przetwarza bodźce sensoryczne.
ADHD i integracja sensoryczna – dwa różne obszary
ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym związanym przede wszystkim z uwagą, impulsywnością oraz regulacją aktywności. Integracja sensoryczna dotyczy natomiast sposobu, w jaki układ nerwowy odbiera i porządkuje informacje płynące ze zmysłów.
Szczególne znaczenie mają nie tylko wzrok czy słuch, ale również układ dotykowy, przedsionkowy odpowiadający m.in. za równowagę i ruch oraz propriocepcja, czyli czucie własnego ciała.
Dziecko może reagować na określone bodźce zbyt intensywnie albo przeciwnie – stale poszukiwać mocniejszych wrażeń. Przykładem może być unikanie niektórych ubrań i faktur, nadmierna reakcja na hałas, silna potrzeba ruchu czy domaganie się mocnego nacisku.
Jak odróżnić ADHD od trudności sensorycznych?
Największym problemem jest to, że wiele objawów może występować w obu przypadkach. Dziecko z ADHD może mieć trudność z pozostaniem na krześle ze względu na potrzebę aktywności i problemy z hamowaniem impulsów. Dziecko z trudnościami sensorycznymi może natomiast wstawać i poruszać się dlatego, że jego układ nerwowy intensywnie poszukuje bodźców ruchowych.
Podobnie jest z koncentracją. Przy ADHD łatwe rozpraszanie się jest jednym z charakterystycznych problemów. W przypadku nadwrażliwości sensorycznej dziecko może mieć natomiast trudność z koncentracją, ponieważ nie potrafi skutecznie „wyciszyć” dźwięków, światła czy innych informacji z otoczenia.
Bardziej charakterystycznymi sygnałami trudności sensorycznych są między innymi:
- silna niechęć do określonych ubrań i ich faktur,
- gwałtowne reakcje na hałas lub konkretne dźwięki,
- trudności podczas mycia włosów, zębów czy obcinania paznokci,
- bardzo ograniczony repertuar akceptowanych konsystencji jedzenia,
- wyjątkowo silna potrzeba ruchu, skakania lub mocnego nacisku,
- problemy z precyzją ruchów i planowaniem motorycznym.
Pojedynczy objaw nie przesądza oczywiście o występowaniu zaburzeń integracji sensorycznej. Znaczenie ma cały sposób funkcjonowania dziecka oraz sytuacje, w których poszczególne zachowania się nasilają.
Znaczenie odruchów pierwotnych
Przy trudnościach z koncentracją, koordynacją i kontrolą ruchu uwagę można zwrócić również na odruchy pierwotne. Są to automatyczne reakcje obecne we wczesnym okresie życia dziecka, które wraz z rozwojem układu nerwowego powinny zostać zintegrowane.
Jeżeli niektóre z nich pozostają aktywne, mogą wpływać m.in. na postawę ciała, koordynację, wykonywanie precyzyjnych czynności czy funkcjonowanie podczas nauki.
Jedną z metod stosowanych w tym obszarze jest terapia odruchów INPP.
Jak może wyglądać wsparcie dziecka?
Jeżeli u dziecka z ADHD występują również trudności sensoryczne, działania powinny być dobrane do jego indywidualnego profilu. Terapia integracji sensorycznej nie zastępuje diagnostyki ani leczenia ADHD, ale może stanowić uzupełnienie wsparcia wtedy, gdy rzeczywiście występują problemy z przetwarzaniem bodźców.
Podczas zajęć wykorzystywane są m.in. aktywności związane z ruchem, równowagą, propriocepcją, różnymi fakturami czy planowaniem motorycznym. Ich dobór powinien wynikać z wcześniejszej oceny funkcjonowania dziecka, a nie wyłącznie z samej diagnozy ADHD.
W niektórych przypadkach specjalista może również zwrócić uwagę na inne obszary. Przykładem są trudności związane z odbiorem dźwięków. Informacje dotyczące jednej z metod pracy w tym zakresie można znaleźć na stronie poświęconej Sensoryczne SOS.
Innym kierunkiem może być wspieranie współpracy obu stron ciała oraz planowania ruchowego poprzez terapię bilateralną w Chojnicach. Dobór metod powinien jednak zawsze odpowiadać rzeczywistym potrzebom konkretnego dziecka.
Co można zrobić w domu?
Rodzic może przede wszystkim obserwować, w jakich sytuacjach pojawiają się największe trudności. Jeżeli problemy nasilają się głównie w hałaśliwym otoczeniu, przy określonych ubraniach, jedzeniu albo podczas nagłych zmian aktywności, takie informacje są bardzo cenne podczas późniejszej konsultacji.
W codziennym funkcjonowaniu pomocne może być również ograniczenie nadmiaru bodźców. Dziecku łatwiej skupić się na odrabianiu lekcji w spokojnej przestrzeni niż przy jednocześnie działającym telewizorze i rozmowach domowników.
W przypadku dzieci intensywnie poszukujących ruchu przydatne mogą być krótkie przerwy na aktywność przed zadaniem wymagającym koncentracji. Ważna jest również przewidywalność – wcześniejsze informowanie o zmianie planu często ułatwia przejście z jednej aktywności do kolejnej.
Nie chodzi przy tym o tworzenie uniwersalnej „diety sensorycznej” na podstawie porad znalezionych w internecie. To, co uspokaja jedno dziecko, u innego może działać zupełnie inaczej.
Kiedy warto pomyśleć o diagnozie integracji sensorycznej?
Sama diagnoza ADHD nie oznacza, że dziecko ma również zaburzenia integracji sensorycznej. Warto jednak poszerzyć ocenę, gdy występują zachowania, których ADHD nie tłumaczy w pełni – przede wszystkim silne reakcje na dotyk, dźwięki, zapachy, jedzenie, ruch czy codzienne czynności higieniczne.
Diagnoza SI pozwala przyjrzeć się sposobowi funkcjonowania poszczególnych układów sensorycznych i określić, czy obserwowane trudności rzeczywiście wymagają terapii.
Rodzice z Chojnic i okolic mogą również sprawdzić informacje dotyczące integracji sensorycznej w Chojnicach. Pozostałe informacje o dostępnych metodach wsparcia i pracy z dziećmi znajdują się na stronie https://sensorycznesos.com/.
Najważniejsze jest rozpoznanie źródła trudności. ADHD i problemy sensoryczne mogą występować niezależnie albo jednocześnie, a podobne zachowania nie zawsze oznaczają tę samą przyczynę. Dobrze przeprowadzona ocena pozwala uniknąć przypadkowego dobierania metod i skupić się na tych obszarach, które rzeczywiście wymagają wsparcia.
