Ból lub pieczenie w nadbrzuszu, nawracająca zgaga, problemy z przełykaniem czy przewlekłe nudności mogą mieć wiele przyczyn. Niekiedy wystarczy zmiana diety lub krótkotrwałe leczenie, ale utrzymujące się albo niepokojące objawy mogą wymagać dokładniejszej diagnostyki. Jednym z podstawowych badań pozwalających bezpośrednio ocenić górny odcinek przewodu pokarmowego jest gastroskopia.
Badanie umożliwia lekarzowi obejrzenie przełyku, żołądka oraz początkowego odcinka dwunastnicy. Co ważne, podczas gastroskopii można nie tylko zobaczyć nieprawidłowości, ale również pobrać wycinki do dalszej diagnostyki. Dzięki temu jest to badanie wykorzystywane zarówno przy częstych dolegliwościach gastrologicznych, jak i przy podejrzeniu poważniejszych chorób.
Na czym polega gastroskopia?
Gastroskopia, nazywana również endoskopią górnego odcinka przewodu pokarmowego, wykonywana jest za pomocą cienkiego i elastycznego aparatu wyposażonego w kamerę. Endoskop wprowadzany jest przez jamę ustną, a obraz z jego końcówki wyświetlany jest na monitorze.
Lekarz może w ten sposób dokładnie obejrzeć błonę śluzową:
- przełyku,
- żołądka,
- opuszki dwunastnicy,
- początkowego odcinka dwunastnicy.
Dużą zaletą gastroskopii jest możliwość bezpośredniej oceny miejsc, których nie można w ten sam sposób zobaczyć podczas USG jamy brzusznej czy na podstawie badań krwi.
Badanie nie służy więc wyłącznie do potwierdzania jednej konkretnej choroby. Pozwala szukać przyczyny różnych dolegliwości występujących w obrębie górnego odcinka układu pokarmowego.
Co może wykryć gastroskopia?
Zakres zmian możliwych do zauważenia podczas badania jest szeroki. Gastroskopia pozwala ocenić stan błony śluzowej oraz wykryć między innymi zmiany zapalne, nadżerki, owrzodzenia czy nieprawidłowości wymagające pobrania materiału do badania histopatologicznego.
Badanie może być pomocne w diagnostyce takich problemów jak:
- zapalenie przełyku,
- zapalenie błony śluzowej żołądka,
- choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy,
- zmiany związane z refluksem,
- zwężenia przełyku,
- żylaki przełyku,
- polipy i inne zmiany błony śluzowej,
- niektóre przyczyny krwawienia z górnego odcinka przewodu pokarmowego,
- zmiany przednowotworowe,
- nowotwory przełyku i żołądka.
Gastroskopia może również umożliwić pobranie materiału do diagnostyki zakażenia Helicobacter pylori. Bakteria ta jest związana między innymi z przewlekłym zapaleniem błony śluzowej żołądka oraz chorobą wrzodową.
W zależności od wskazań pobiera się także wycinki z dwunastnicy, na przykład w diagnostyce celiakii.
Gastroskopia a refluks i zgaga
Zgaga jest bardzo częstą dolegliwością i nie każda osoba, która doświadcza jej sporadycznie, wymaga natychmiastowego badania endoskopowego.
Gastroskopia staje się szczególnie istotna wtedy, gdy objawy są uporczywe, nawracają pomimo leczenia albo towarzyszą im symptomy wymagające dokładniejszej diagnostyki.
Podczas badania lekarz może ocenić, czy w dolnej części przełyku znajdują się zmiany zapalne związane z działaniem kwaśnej treści żołądkowej. U części pacjentów długotrwały refluks może prowadzić do zmian w obrębie błony śluzowej przełyku, dlatego ich bezpośrednia ocena ma istotne znaczenie diagnostyczne.
Jednocześnie prawidłowy wynik gastroskopii nie wyklucza wszystkich postaci choroby refluksowej. Badanie jest jednym z elementów diagnostyki, a jego znaczenie zawsze należy interpretować w zestawieniu z objawami pacjenta.
Kiedy lekarz może skierować na gastroskopię?
Decyzja o wykonaniu badania zależy od rodzaju dolegliwości, ich czasu trwania, wieku pacjenta, chorób współistniejących oraz wyników dotychczasowej diagnostyki.
Wskazaniem do rozważenia gastroskopii mogą być między innymi:
- przewlekły lub nawracający ból w nadbrzuszu,
- uporczywa zgaga,
- częste odbijanie i uczucie pełności,
- nudności lub powtarzające się wymioty,
- trudności lub ból podczas przełykania,
- niewyjaśniona utrata masy ciała,
- brak apetytu,
- podejrzenie krwawienia z przewodu pokarmowego,
- smoliste stolce,
- niedokrwistość o nieustalonej przyczynie,
- podejrzenie choroby wrzodowej,
- konieczność kontroli wcześniej rozpoznanych zmian.
Szczególnie istotne są tak zwane objawy alarmowe, takie jak krwawienie, narastające trudności w połykaniu, niezamierzona utrata masy ciała czy uporczywe wymioty. Ich wystąpienia nie należy ignorować ani przez dłuższy czas leczyć wyłącznie domowymi sposobami.
Czy ból brzucha zawsze oznacza konieczność gastroskopii?
Nie. Ból brzucha może mieć bardzo wiele przyczyn i nie wszystkie dotyczą żołądka czy przełyku.
Lekarz może rozpocząć diagnostykę od wywiadu, badania fizykalnego, badań laboratoryjnych lub USG. Dopiero na podstawie całego obrazu klinicznego podejmuje decyzję o potrzebie wykonania endoskopii.
Znaczenie ma również lokalizacja bólu, jego charakter, związek z posiłkami oraz inne występujące objawy.
Gastroskopia jest szczególnie wartościowa wtedy, gdy potrzebna jest bezpośrednia ocena błony śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego lub pobranie wycinków.
Dlaczego podczas gastroskopii pobiera się wycinki?
Możliwość pobrania materiału jest jedną z najważniejszych cech badania endoskopowego.
Nie każdą zmianę można jednoznacznie ocenić wyłącznie na podstawie jej wyglądu. Niewielki fragment tkanki może zostać przesłany do laboratorium i poddany badaniu histopatologicznemu.
Biopsja może być potrzebna między innymi przy:
- podejrzeniu zmian nowotworowych,
- nietypowym wyglądzie błony śluzowej,
- przewlekłych stanach zapalnych,
- diagnostyce celiakii,
- określaniu charakteru wykrytych zmian.
Samo pobieranie niewielkich wycinków błony śluzowej podczas gastroskopii jest standardowym elementem diagnostyki i nie powinno być utożsamiane z rozpoznaniem nowotworu. Materiał pobiera się przy wielu różnych wskazaniach.
Helicobacter pylori i gastroskopia
Helicobacter pylori jest bakterią zdolną do przewlekłego zasiedlania błony śluzowej żołądka. Zakażenie może mieć związek z zapaleniem żołądka oraz powstawaniem wrzodów żołądka i dwunastnicy.
Podczas gastroskopii można pobrać materiał umożliwiający wykonanie odpowiedniego testu.
Nie oznacza to jednak, że gastroskopia jest jedyną metodą diagnostyki H. pylori. W zależności od sytuacji klinicznej stosuje się również inne badania. O wyborze odpowiedniej metody powinien zdecydować lekarz.
Jak przygotować się do gastroskopii?
Żołądek podczas badania musi być pusty, dlatego pacjent powinien zgłosić się na gastroskopię na czczo.
Szczegółowe zalecenia mogą różnić się pomiędzy placówkami. Często zaleca się nieprzyjmowanie pokarmów przez około 8 godzin przed badaniem oraz zaprzestanie picia na kilka godzin przed jego rozpoczęciem.
Przed gastroskopią należy również unikać palenia papierosów i żucia gumy w okresie wskazanym przez placówkę.
Najważniejsza zasada brzmi jednak: należy stosować instrukcję otrzymaną w miejscu wykonywania badania. Konkretne godziny zależą między innymi od pory gastroskopii oraz tego, czy wykonywana będzie ona ze znieczuleniem lub sedacją.
Co z lekami przyjmowanymi na stałe?
Pacjent powinien wcześniej poinformować lekarza lub personel pracowni o wszystkich przyjmowanych lekach i chorobach przewlekłych.
Szczególnej uwagi wymagają między innymi:
- leki przeciwkrzepliwe,
- leki przeciwpłytkowe,
- insulina i inne leki stosowane w cukrzycy,
- choroby układu krążenia,
- zaburzenia krzepnięcia.
Nie należy samodzielnie odstawiać leków tylko dlatego, że planowana jest gastroskopia. W niektórych sytuacjach modyfikacja leczenia rzeczywiście może być konieczna, ale decyzję powinien podjąć lekarz.
Jest to szczególnie ważne wtedy, gdy przewidywane jest pobieranie wycinków lub wykonanie dodatkowej procedury podczas endoskopii.
Czy gastroskopia boli?
Dla wielu pacjentów większym problemem od bólu jest dyskomfort związany z obecnością endoskopu w gardle oraz występowaniem odruchu wymiotnego.
Przed badaniem może zostać zastosowane miejscowe znieczulenie gardła. W wybranych przypadkach dostępne jest również badanie w znieczuleniu lub sedacji, zależnie od wskazań, stanu zdrowia pacjenta i możliwości danej placówki.
Gastroskop nie blokuje dróg oddechowych, dlatego podczas procedury można oddychać.
Spokojne wykonywanie zaleceń personelu i równomierne oddychanie zwykle ułatwiają przeprowadzenie badania.
Jak długo trwa badanie?
Standardowa gastroskopia diagnostyczna jest badaniem stosunkowo krótkim. Czas może się jednak wydłużyć, jeżeli lekarz pobiera kilka wycinków lub wykonuje dodatkowe czynności.
Nie należy przy tym oceniać jakości badania wyłącznie na podstawie jego długości. Najważniejsza jest dokładna ocena wymaganych odcinków przewodu pokarmowego i wykonanie wszystkich procedur potrzebnych w konkretnej sytuacji klinicznej.
Po badaniu pacjent otrzymuje opis. Jeśli pobierano wycinki, na ostateczny wynik histopatologiczny trzeba poczekać.
Kiedy gastroskopia ma szczególne znaczenie?
Badanie jest szczególnie cenne wtedy, gdy objawy utrzymują się przez dłuższy czas, zmieniają swój charakter albo pojawiają się symptomy alarmowe.
Nie warto miesiącami samodzielnie stosować leków na zgagę czy ból żołądka bez poznania przyczyny dolegliwości. Leki mogą zmniejszyć objawy, ale nie zawsze odpowiadają na pytanie, dlaczego problem występuje.
W przypadku wskazań lekarz może zalecić gastroskopię jako element szerszej diagnostyki.
Informacje o badaniu wykonywanym w Poznaniu można znaleźć na stronie Bamberski Dwór.
Gastroskopia pozwala zobaczyć więcej
Największą zaletą gastroskopii jest możliwość bezpośredniego obejrzenia błony śluzowej górnego odcinka przewodu pokarmowego. Lekarz nie musi wnioskować wyłącznie na podstawie objawów – może zobaczyć zmianę, określić jej lokalizację i w razie potrzeby pobrać materiał do dalszej diagnostyki.
Badanie może być pomocne zarówno przy stosunkowo częstych problemach, takich jak uporczywa zgaga czy ból nadbrzusza, jak i przy diagnostyce owrzodzeń, krwawienia lub zmian nowotworowych.
Nie każdy ból żołądka oznacza konieczność wykonania endoskopii. Jeśli jednak objawy są przewlekłe, nasilają się lub towarzyszą im symptomy alarmowe, warto skonsultować je z lekarzem.
Więcej informacji o dostępnej diagnostyce i konsultacjach można znaleźć pod adresem https://bamberskidwor.eu/.
Gastroskopia nie powinna być traktowana jako badanie, którego należy się obawiać i odkładać bez końca. Gdy istnieją wskazania medyczne, może dostarczyć bardzo konkretnych informacji, pomóc ustalić przyczynę dolegliwości i umożliwić zaplanowanie dalszego postępowania.
