Peptydy i retinol w kosmetykach często pojawiają się w pielęgnacji skóry z pierwszymi oznakami starzenia, utratą jędrności lub nierówną strukturą. Retinol wspiera odnowę skóry, dlatego kojarzy się głównie z wygładzaniem, poprawą kolorytu i stopniową przebudową naskórka. Peptydy działają inaczej: to krótkie cząsteczki, które w zależności od rodzaju mogą wspierać m.in. wygląd jędrniejszej i bardziej elastycznej skóry. W artykule wyjaśniamy, czym różnią się te składniki, kiedy warto rozważyć kosmetyk z retinolem, a kiedy z peptydami, oraz na co zwrócić uwagę przy ich stosowaniu.
Jak działają peptydy w kosmetykach?
Peptydy w kosmetykach pełnią różne funkcje: sygnałowe mogą pobudzać komórki skóry do produkcji kolagenu, transportujące wiążą jony metali, a peptydy wpływające na przekaźnictwo nerwowe są wykorzystywane w produktach na zmarszczki mimiczne. Sposób działania zależy więc od konkretnego peptydu zastosowanego w recepturze.
Działanie peptydów sygnałowych nawiązuje do naturalnych procesów odnowy skóry. Podczas rozpadu jej białek powstają krótkie fragmenty, które mogą sygnalizować komórkom potrzebę odbudowy. Niektóre peptydy kosmetyczne naśladują takie fragmenty, pobudzając fibroblasty, czyli komórki wytwarzające m.in. kolagen. Przykładem jest Palmitoyl Pentapeptide-4. W badaniach kosmetyku z tym składnikiem zaobserwowano zmniejszenie widoczności drobnych zmarszczek.
Peptydy transportujące tworzą kompleksy z jonami metali. Do tej grupy należy Copper Tripeptide-1, który wiąże miedź uczestniczącą m.in. w procesach naprawy tkanek. Z kolei Acetyl Hexapeptide-8 jest badany pod kątem ograniczania uwalniania neuroprzekaźników uczestniczących w skurczu mięśni. To uzasadnia jego zastosowanie w kosmetykach na zmarszczki mimiczne, choć wynik badania laboratoryjnego nie przesądza o efekcie po nałożeniu kremu.
Na skuteczność wpływa także receptura: peptyd musi zachować stabilność i dotrzeć do miejsca działania, a warstwa rogowa naskórka utrudnia przenikanie wielu takich cząsteczek. Dlatego badania gotowego kosmetyku dają mocniejszą podstawę do oceny jego efektów niż sam opis właściwości peptydu.
Jak działa retinol na skórę?
Retinol wpływa na odnowę naskórka i procesy związane z produkcją kolagenu. Dzięki temu kosmetyki z tym składnikiem mogą stopniowo wygładzać drobne zmarszczki, zmniejszać szorstkość skóry i wyrównywać jej koloryt.
Retinol jest formą witaminy A i należy do retinoidów. Zanim zadziała, skóra przekształca go w retinal, a następnie w kwas retinowy. To właśnie kwas retinowy oddziałuje na receptory w komórkach, regulując aktywność genów odpowiedzialnych m.in. za odnowę naskórka i wytwarzanie składników podtrzymujących strukturę skóry.
W badaniach preparatów z retinolem obserwowano zmniejszenie widoczności drobnych zmarszczek oraz wzrost produkcji prokolagenu, z którego powstaje kolagen. Na efekty wpływają jednak stężenie retinolu, jego stabilność w recepturze i regularność stosowania. Znaczenie ma też tolerancja skóry: podrażnienie może utrudniać systematyczne używanie kosmetyku.
Retinol, retinal i tretinoina to różne substancje
Retinol i retinal są stosowane w kosmetykach, ale znajdują się na różnych etapach przemiany w kwas retinowy. Retinol wymaga dwóch takich etapów, a retinal jednego. Ta różnica nie wystarcza jednak, by określić skuteczność produktu lub ryzyko podrażnienia.
Tretinoina to kwas all-trans-retinowy stosowany w lekach. Działa bezpośrednio, bez przemian potrzebnych retinolowi i retinalowi. Dlatego wyników badań tretinoiny nie można automatycznie przypisywać kosmetykom z tymi składnikami.
Także procent podany na opakowaniu nie jest wspólną miarą skuteczności różnych retinoidów. Takie samo stężenie retinolu i retinalu nie oznacza takiego samego działania. Przy porównywaniu kosmetyków znaczenie mają również cała receptura i wyniki badań gotowego produktu.
Jakich efektów można oczekiwać i po jakim czasie?
Kosmetyki z retinolem mogą zmniejszać widoczność drobnych zmarszczek, wygładzać szorstką skórę i wyrównywać jej koloryt. W przypadku peptydów oczekiwane efekty zależą od zastosowanej substancji. Badania niektórych preparatów peptydowych wykazały poprawę wyglądu drobnych zmarszczek, ale nie można przypisywać tego działania wszystkim kosmetykom z peptydami.
Efekty dotyczące zmarszczek ocenia się w perspektywie tygodni i miesięcy regularnego stosowania. Przykładowo w badaniu preparatu z retinolem poprawę odnotowano po 24 tygodniach stosowania na skórze ramion starszych osób. W badaniu kosmetyku z Palmitoyl Pentapeptide-4 poprawę wyglądu zmarszczek twarzy stwierdzono po 12 tygodniach.
Nie oznacza to, że peptydy działają dwa razy szybciej. Badania obejmowały inne grupy osób, różne receptury i miejsca aplikacji. Podane terminy mówią, kiedy oceniono efekty, a nie kiedy każdy użytkownik zauważy zmianę.
Obietnicę efektów „po kilku tygodniach” warto więc zestawić z opisem badania: czy dotyczyło gotowego kosmetyku i czy oceniano w nim właśnie deklarowany rezultat. Poprawa nawilżenia nie jest tym samym co zmniejszenie widoczności zmarszczek.
Peptydy jako odczynniki w badaniach laboratoryjnych
W laboratoriach peptydy wykorzystuje się jako odczynniki do badania właściwości cząsteczek, ich stabilności i oddziaływań z innymi substancjami. Takie produkty oferuje m.in. ILABS. Odczynniki badawcze mają inne przeznaczenie niż surowce kosmetyczne i gotowe kosmetyki: służą do doświadczeń, a nie do stosowania na skórę.
Część badań może dostarczać wiedzy przydatnej przy opracowywaniu nowych formulacji kosmetycznych. Przykładowo można analizować, jak pH i temperatura wpływają na trwałość peptydu lub czy rozkłada się on w obecności innych składników. Wykorzystanie odczynnika w takich doświadczeniach nie oznacza jednak, że nadaje się on do produkcji kosmetyku. Przydatność surowca do tego celu oraz bezpieczeństwo gotowej receptury wymagają odrębnej oceny.
Czy można łączyć peptydy z retinolem?
Peptydy i retinol mogą znaleźć się w jednym planie pielęgnacji. Możliwość stosowania ich podczas tej samej aplikacji zależy jednak od konkretnych produktów. Kosmetyk zawierający oba składniki ma wspólnie opracowaną recepturę. Przy nakładaniu osobnych preparatów trzeba uwzględnić instrukcje każdego z nich oraz pozostałe składniki.
Nowości najlepiej wprowadzać pojedynczo. Ułatwia to rozpoznanie, który produkt odpowiada za ewentualną reakcję skóry. Rozdzielenie kosmetyków na różne pory dnia lub różne dni może być wygodnym rozwiązaniem, jeśli odpowiada zaleceniom producentów. Samo dodanie serum peptydowego nie gwarantuje, że pielęgnacja z retinolem stanie się skuteczniejsza lub lepiej tolerowana.
Peptydy miedziowe a retinol
Przy peptydach miedziowych trzeba szczególnie uważnie sprawdzić instrukcję. Niektórzy producenci odradzają łączenie swoich serów miedziowych z retinoidami, a jednocześnie dopuszczają inne własne preparaty peptydowe w takiej pielęgnacji. Zalecenie dotyczące jednego serum nie rozstrzyga więc o zgodności wszystkich produktów z peptydami.
Nie ma też jednej kolejności nakładania właściwej dla każdej pary kosmetyków. Sama nazwa składnika nie wystarcza do ustalenia, który preparat powinien trafić na skórę pierwszy.
Peptydy czy retinol: jak wybrać kosmetyk?
Jeśli oprócz drobnych zmarszczek celem pielęgnacji jest poprawa nierównego kolorytu i wygładzenie szorstkiej skóry, retinol jest jednym ze składników stosowanych w tym kierunku. Przy kosmetyku peptydowym należy sprawdzić, czy deklarowane działanie dotyczy właśnie interesującego nas efektu. Ogólne hasło „peptydy” nie oznacza tego samego zakresu działania co retinol.
Dobra tolerancja i możliwość regularnego używania kosmetyku są równie istotne jak deklaracja działania. Peptydy i retinol można rozważać osobno; ich połączenie nie jest warunkiem uzyskania efektów.
Jak ograniczyć ryzyko podrażnienia?
Retinol może powodować suchość, zaczerwienienie i łuszczenie, zwłaszcza przy zbyt intensywnym wprowadzaniu. Należy zaczynać zgodnie z instrukcją produktu, uwzględniając reakcję skóry, oraz zadbać o nawilżanie i codzienną ochronę przeciwsłoneczną. Łuszczenie nie jest miarą skuteczności. Nasilone podrażnienie wymaga przerwy w stosowaniu, a utrzymujące się pieczenie lub zaczerwienienie warto omówić z dermatologiem.
W ciąży zaleca się unikanie retinoidów, w tym kosmetyków z retinolem. Przy wyborze innego preparatu trzeba ocenić cały skład; sama obecność peptydów nie przesądza o jego bezpieczeństwie.
Dlaczego sam procent składnika nie wystarcza?
Procent retinolu i procent kompleksu peptydowego nie tworzą wspólnej skali skuteczności. Kompleks może zawierać rozpuszczalnik i inne substancje, dlatego jego deklarowana ilość nie musi odpowiadać zawartości czystego peptydu. Przed zakupem trzeba sprawdzić, czego dokładnie dotyczy liczba na opakowaniu.
Najbardziej użyteczne informacje o kosmetyku to nazwa składnika, przeznaczenie produktu, sposób stosowania oraz dane o deklarowanych efektach. Pozwalają wybrać preparat odpowiadający potrzebom skóry, bez zakładania, że wyższe stężenie albo większa liczba peptydów oznaczają lepszy rezultat.
